Surowość, prostota i dostojeństwo – holenderski ubiór mieszczański w XVII wieku na podstawie portretów Fransa Halsa

Frans Hals, Bankiet oficerów Gwardii św. Jerzego, 1616 r., olej na płótnie, Frans Halsmuseum, Haarlem

Celem niniejszego wpisu będzie przybliżenie elementów barokowego stroju charakterystycznego dla Holandii. Za źródło ikonograficzne posłużą mi obrazy wykonane przez jednego z głównych przedstawicieli niderlandzkiego malarstwa portretowego, Fransa Halsa. Malarz urodził się pomiędzy 1581 a 1585 rokiem w Antwerpii, zmarł natomiast w 1666 w Haarlemie. Tworzył nie tylko portrety indywidualne, lecz także popularne w tamtym czasie portrety zbiorowe. Do jego klientów zaliczali się najbogatsi i najbardziej wpływowi obywatele Haarlemu, którzy w ten sposób podkreślali swój status społeczny.

Frans Hals, Autoportret, 1648-50, olej na desce, 34 x 25 cm
Museum of Art, Indianapolis

Mieszczański strój holenderski co prawda wzorowany był na modzie francuskiej i hiszpańskiej, jednak wypracował swój własny, charakterystyczny styl. To co najbardziej rzuca się w oczy to jego pełna surowości elegancja i powściągliwość w zdobieniach. O dekoracyjności stanowiła głównie bogata koronka, którą obszywano krawędzie mankietów, kołnierzy i czepków. Stroje te są przeważnie ciemne. Dominuje głęboką czerń skontrastowana z bielą krezy i mankietów.

Ilustracja poniżej przedstawia Anettę Hanemans ubraną w suknię o sylwecie znanej pod koniec XVI wieku we Francji i Flandrii. Typ ten utrzymywał się w Holandii na początku XVII wieku i polegał na rozszerzeniu sukni przy pomocy wałka przywiązanego w biodrach dla podtrzymania fałdów spódnicy. Na wierzch założony ma vlieger to jest płaszczyk wzorowany na hiszpańskim w typie ropy. Jest on otwarty w celu ukazania bardzo ozdobnego stanika, haftowanego metalową nicią w motywy floralne. Kolejnym istotnym elementem jest sztywna i wysoka kreza, mocno fryzowana w drobne ósemki. Głowę zdobi czepek diademowy w typie późniejszym. Jest on zsunięty bardziej na tył głowy i był noszony w większości przez młode kobiety. Data wykonania obrazu (1625) pokrywa się z datowaniem tej odmiany. Zarówno czepek jak i mankiety rękawów obszyte są koronką. Mankiety zdobi reticella – koronka wykonana techniką igiełkową, której geometryczne pola wypełnione są ornamentem roślinnym, diadem natomiast obszyty jest koronką wykonaną w technice klockowej.

Frans Hals, Anetta Hanemans, 1625 r., olej na płótnie, 124,8 x 98,2 cm, Mauritshuis, The Hague

Starsze kobiety częściej nosiły czepki o półokrągłych brzegach uformowanych w sztywne, boczne skrzydełka. Egzemplifikację tego nakrycia głowy stanowi zamieszczony poniżej portret siedzącej kobiety z 1633r.

Frans Hals, Portret siedzącej kobiety, 1633r., olej na płótnie, 102,5 x 86,9 cm, National Gallery of Art, Washington

Ok. 1650 r. następują wyraźne zmiany w elementach kobiecego ubioru. Miejsce surowej czerni coraz częściej zajmują barwne i połyskliwe tkaniny. Kreza ustępuje owalnemu wycięciu stanika oraz szerokim batystowym kołnierzom przysłaniającym dekolt. Ilustracja poniżej prezentuje typ potrójnego kołnierza charakterystycznego dla lat 40-stych XVII wieku (znów zgodność dat). Pod nią portret patrycjuszki w sukni o owalnym wycięciu stanika.

Frans Hals, Portret stojącej kobiety, 1643-45, olej na płótnie, 115 x 85,8 cm, National Gallery of Scotland, Edinburgh

Frans Hals, Isabella Coymans, 1650-52 r., olej na płótnie, 116 x 86 cm, prywatna kolekcja

Znajdujący się poniżej portret Willema van Heythuyzena ukazuje reprezentacyjny strój patrycjusza-regenta. Ubrany jest w tzw. wams to jest obcisły, lekko podwatowany kaftan, wydłużony z przodu w szpic, z długimi rękawami, gdzie w miejscu ramion występują watowane wałki. Najczęściej wykonany był z włoskiego aksamitu drobnowzorzystego. Brzegi wysokiej krezy wykończone są drobną, delikatną koronką, natomiast na głowie spoczywa kapelusz z szerokim rondem, charakterystyczny dla 1624 r.

Frans Hals, Willem van Heythuyzen, ok. 1625 r., olej na płótnie, 204,5 x 134,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium

W późniejszych latach panował w użyciu także szeroki, płaski płócienny kołnierz obszyty koronką. Głowa zaś nakrywana była kapeluszem z cylindryczną niską główką. Przykładem może być zbiorowy portret regentów Szpitala św. Elżbiety w Haarlemie.

Frans Hals, Regenci Szpitala św. Elżbiety w Haarlemie, 1641 r., olej na płótnie, 153 x 252 cm, Frans Halsmuseum, Haarlem

Powyższe obrazy pokazują jak cennym źródłem ikonograficznym dla kostiumologii są przekazy malarskie w postaci portretów.

kgiz

Dużą pomocą w pisaniu tej noty była publikacja Marii Gutkowskiej-Rychlewskiej pt.: „Historia ubiorów”, Warszawa 1968

Reklamy

One thought on “Surowość, prostota i dostojeństwo – holenderski ubiór mieszczański w XVII wieku na podstawie portretów Fransa Halsa

  1. Pingback: Pierwsze koty za płoty – podsumowanie « łowcy sosrębów

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s