Vanitas w martwych naturach

Martwa natura jako samodzielny gatunek malarstwa wykształciła się w Niderlandach ok. 1600 roku. Jej pierwowzorem było tzw. malarstwo kuchenne, w którym często na I planie umieszczano wiktuały odpowiadające historiom religijnym przedstawianym w tle.

Pieter Aertsen, 1552.

Wpływ na jej powstanie miały również symboliczne przedstawienia ze skrzydeł tryptyków oraz długa tradycja zwracania uwagi na detale, dobrze widoczna w niderlandzkim malarstwie epoki gotyku.

Vanitas, atis, f. – nierealność, złuda, fałsz, bezcelowość, próżność. To łacińskie słowo stało się synonimem marności i przemijania, przypominającym o śmiertelności człowieka i marności jego działań na świecie ziemskim.

W krajach katolickich ideę marności wiązano z ikonografią śmierci i kładziono nacisk na znikomość                 i przemijanie człowieka. Natomiast w krajach protestanckich, takich jak Niderlandy, zwracano większą uwagę na znikomość i przemijanie natury i świata. Dlatego taką popularność zyskały tu martwe natury wyrażające ideę vanitas poprzez wspaniałość i przepych rzeczy materialnych. Przy zachowaniu piękna formy zestawiano przedmioty codziennego użytku z symbolami przemijania, czasem dodawano inskrypcje, np. sic transiit gloria mundi lub non omnis moriar, które nadawały treść vanitas do pozornie rodzajowych kompozycji.

Kompozycje wanitatywne możemy podzielic na trzy grupy –

  • przedmioty będące symbolami ziemskiego istnienia,
  • przedmioty będące symbolami znikomości życia ludzkiego,
  • symbole zmartwychwstania do życia wiecznego.

Szczególnie bogata była grupa pierwsza obrazująca życie na ziemi i ludzką działalność. Dzieliła się na dalsze podgrupy w zależności od trzech zakresów działalności człowieka – vita contemplativa, practica i voluptuaria.

Vita contemplativa – życie poświęcone nauce i sztuce symbolizowały książki, instrumenty naukowe, materiały i narzędzia związane z literaturą, nauką oraz sztuką.

Vanitas, Edwaert Collier, 1697.

Vanitas, Simon Luttichuys, między 1635 i 1640.

Vita practica – życie praktyczne i aktywne symbolizowały przedmioty związane z władzą – klejnoty, insygnia władzy, korony, berła, broń a także muszle i cenne przedmioty wszelkiego rodzaju.

Vanitas, Hendrick Andriessen, ok. 1650.

Alegoria marności świata, Pieter Boel,1663.

Vita voluptuaria – życie poświęcone zmysłowym przyjemnościom symbolizowały naczynia, fajki, karty do gry i intrumenty muzyczne.

Vanitas, Jacob Marrel, 1637.

Vanitas, Simon Renard de Saint-André, XVII w.

W związku z ich dydaktyką dodawano również elementy pozytywne i optymistyczne nawiązujące do zmartwychwstania, np. kłosy zbóż.

Vanitas, Cornelis Norbertus Gijsbrechts, XVII w.

Z czasem martwe natury zatracały swoją emblematyczność na rzecz bardziej malarskiego opracowania, stawały się bardziej bogate i rozrzutne a pierwotnie silne treści moralizatorskie straciły na znaczeniu.

(13 post w piątek 13. Jeśli nie zostaniemy sławne to będzie ironia losu ^-^’)

(Na podst. – Jan Białostocki, Płeć śmierci.)

k.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s