O kilcie i tartanie

Połowa Łowców w wolnym czasie trenuje taniec szkocki (oraz irlandzki), w związku z tym pozwoliliśmy sobie na ten, nieco egzotyczny w porównaniu do pozostałych tematów, post.

Kilt, czyli narodowy strój szkocki to szeroki pas materiału odpowiednio plisowany i układany w spódnicę kopertową. W męskiej wersji noszony ze  sporranem –  małą, skórzana torebką, zawieszaną na pasku opinającym biodra.

Najwcześniejszą znaną formą ubioru podobnego do kiltu był leine chroich – spódnica w kolorze szafranu noszona przez ludność przybyłą z Irlandii, aby zasiedlić Szkocję ok. III w. n. e. Była to płócienna, gęsto plisowana spódnica, długa do kostki, która mogła być w razie potrzeby podwijana i spinana pasem w talii.

Za praojca współczesnego kiltu uważa się breacan feile – materiał w kratę spinany pasem noszony od XVI wieku jako uniwersalny strój szkockich górali (highlanders). Jest to szeroka na półtora i długa na kilka metrów płachta tartanu, którą po ułożeniu w plisy owijano się i spinano pasem tak, że pozostawała jeszcze spora ilość materiału używana jako płaszcz lub spinana na ramieniu. Pod breacan feile noszono koszulę a na nią zakładano krótki płaszcz lub kamizelkę. Nie był to strój, który można było włożyć w pośpiechu, istniały trzy sposoby jego zakładania – materiał kładziono na ziemi z pasem pod spodem, po czym kładziono się na niego i spinano. Można było także ułożyć plisy w dłoniach, ułożyć materiał dookoła ciała i spiąć. Dopiero dość późno, bo w XIX wieku, użyto wszytych w równych odstępach szlufek, w które wkładany był pas, dzięki czemu plisy układały się automatycznie.

Czasem wspomina się także o feile beag – krótkim kilcie, który miał być noszony przez osoby nie mogące pozwolić sobie na materiał odpowiedniej szerokości. Ale jest to teoria przeważnie odrzucana.

Kilt w formie jaką znamy dzisiaj miał, według legendy, zostać wynaleziony w roku 1718 przez Thomasa Rawlinsona, właściciela huty na Wyżynach Szkockich (Highlands). Kazał on swoim pracownikom obciąć górną część breacan feile, aby było im wygodniej i bezpieczniej pracować. W roku 1746 król Grzegorz II wydał Dress Act zakazujące noszenia tradycyjnego stroju góralskiego (jedynym wyjątkiem była armia). Jednak wzrost romantycznej nostalgii i rodzenia się jedności narodowej, której  symbolem sprzeciwu wobec represji stał się kilt, spopularyzowały ten strój. Z tradycyjnego stroju szkockich górali kilt stał się strojem narodowym a jako symbol całej Szkocji został uznany po wizycie króla Grzegorza IV w Szkocji w 1822, powodując prawdziwy wybuch mody na kilt.

Pod koniec osiemnastego wieku krótkie kilty zaczęto zszywać, dzięki czemu stały się bardziej wygodne. Pierwszy zszywany kilt pochodzi z roku 1792 i zajmuje honorowe miejsce w Scottish Tartans Society w Pitlochry.

Michael Wright; Lord Mungo Murray, ok. 1680.

Richard Waitt, Kenneth Sutherland, 3th Lord Duffus, ok. 1710.

Allan Ramsay, Norman MacLeod, 1747.

John Singleton Copley, Hugh Montgomerie, 12th Earl of Eglinton, ok, 1780.

Henry Raeburn, Alasdair Ranaldson MacDonell of Glengarry, 1812.

Allan Ramsay, Flora MacDonald, XVIII w.

Richard Wilson, Flora MacDonald, 1747.

William Mosman, Sir James Macdonald i Sir Alexander Macdonald, ok. 1749.

Dużą rolę w popularyzacji kiltu miała armia brytyjska. W połowie osiemnastego wieku, kiedy  prowadzono wiele wojen, wprowadzono kilt jako obowiązkowy, regulaminowy element munduru dla szkockich górali w nowo utworzonych Szkockich Regimentach (Highland Regiments) Armii Brytyjskiej. Miały one wpływ na stworzenie unikalnych wzorów tartanów, najbardziej znany to tartan The Black Watch (Freiceadan Dubh).

Argyl & Sutherland Highlanders

The Black Watch

Charakterystyczny materiał w kratę to tartan. Wykonywany z owczej wełny i tkany w różnej szerokości i barwy pasy. Początkowo wzory były przeznaczone jedynie dla szlachty, bardziej znaczące klany posiadały kilka wzorów tartanu (codzienną i świąteczną), osobny wzór miał także wódz klanu i jego rodzina. Pierwotnie wzór kraty na tartanie był zupełnie dowolny, dopiero pod koniec XVIII w. poszczególne klany przyjmowały jeden, specyficzny wzór, z którego szyto kilty dla jego członków. W początkach XIX wieku, kiedy zaczęła wzrastać świadomości narodowa Szkotów, zaczęto skrupulatnie przestrzegać tego, by poszczególne klany, jednostki wojskowe, miasta i hrabstwa posiadały własny wzór.Każdy nowy wzór był  rejestrowany przez  The Court Of Lord Lyon King Of Arms Herolda Szkocji. Głośną w owym czasie książką było Vestiarium Scotium (1842) autorstwa braci Sobieski Stuart, podających się za potomków księcia Karola Edwarda (Bonnie Prince Charlie). Był to zbiór tartanów klanów szkockich według tajemniczego starego manuskryptu. Publikacja została potem zdemaskowana jako fałszerstwo,  jednak cieszyła się popularnością w czasach wielkiego powrotu do kiltu, kiedy wszyscy chcieli identyfikować się z dawnymi klanami.

John Sobieski Stuart

Do 31 grudnia w Scottish National Portrait Gallery czynna jest wystawa Blazing with Crimson. Tartan Portraits.

 (Na podst. – James D. Scarlett, The Tartans of the Scottish Clans)

k.

Reklamy

3 thoughts on “O kilcie i tartanie

  1. Pingback: Pierwsze koty za płoty – podsumowanie « łowcy sosrębów

  2. Co jakiś czas trafiam na tego znakomitego bloga w googlach. Jest naprawdę wspaniały.
    Dziękuję.
    Zapiszę go teraz, by już mi nie uciekł.
    Pozdrawiam
    Iza Rostworowska

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s