Memento homo – średniowieczne nagrobki

Można wyróżnić kilka typów przedstawień w nagrobkach – adoratio perpetua, transitus, przedstawienia fizycznej i bolesnej śmierci oraz kontrastujące władzę z losem ludzkim, niektóre przedstawiały również rytuały pogrzebowe. Zmarły przedstawiony mógł być jako wiecznie żywy, umierający lub martwy. Mógł zarówno leżeć, na wpół stać czy klęczeć w adoracji.

Formy nagrobków to tumby, epitafia i płyty nagrobne – poziome i pionowe. Dominowały płyty nagrobne, zamykające komory grobowe (czasem zdarzało się, że później lądowały ustawione pionowo pod ścianami), wśród nich wyróżnić można płyty inskrypcyjne, heraldyczne i z wizerunkiem zmarłego.

Gil de Siloe, nagrobek Jana II Kastylijskiego i Izabeli Portugalskei, kartuzja Miraflores, 1486-1493.

Niklaus Gerhaert van Leyden, epitafium Konrada von Bussnang, katedra w Strasburgu, 1464.

Hans Multscher, płyta nagrobna księcia LudwikaVII Brodatego, 1435.

Specyficzną formą były wykształcone w Anglii chantries  – oratoria grobowe. Były one przeznaczone do odprawiania mszy za dusze fundatorów. Rozwijały się od XIV i z czasem wyposażane były w coraz bogatsze osłony i baldachimy, żeby w końcu stać się oddzielnymi jednostkami przestrzennymi w formie kaplic-pawilonów o ażurowej konstrukcji.

Oratorium grobowe Williama of Wykeham, katedra w Winchester, ok. 1404.

Oratorium grobowe Williama of Wyneflete, katedra w Winchester.

Oratorium grobowe Richarda Foxa, katedra w Winchester, 1550.

Nagrobki typu transi (łac. transitus – przejście) wykształcone w końcu XIV wieku, popularne stały się pod koniec epoki. Były to dwupoziomowe konstrukcje przedstawiające rozdzieloną osobowość zmarłego. Symbolizowały sprzeczność między materialnością a duchowością człowieka – rozpad ciała przeciwstawiony życiu wiecznemu. Wyrażały myśl o przemijalności sławy ziemskiej i wartości materialnych wobec trwałych wartości moralnych i duchowych.

Transi biskupa Backingtona, katedra w Wells, 1451.

Transi Richarda Fleminga, katedra w Lincoln, XV w.

Prawdopodobnie przedstawienia zwłok w rzeźbie sepulkralnej inspirowane są monumentalnymi grupami złożenia do grobu, popularnymi zwłaszcza we Francji i innych krajach w XV wieku. Śmierć w sztuce sepulkralnej początkowo była dyskretna – zmarli w pozie leżącej, ale bez stygmatów śmierci. Z początkiem XIV wieku w Italii i na Północy pojawiły się zamknięte oczy, chociaż zmarli wyglądali bardziej jak śpiący. Od połowy wieku XIV zwłoki zaczęto przykrywać całunem, często miały częściowo zakrytą twarz. Czarna Śmierć miała swój wkład w bardziej realistyczne przedstawienia trupów i szkieletów, które zdominowały sztukę XV wieku.

Nagrobek Czarnego Księcia (Edward Książe Walii), katedra w Canterbury, XIV w.

The Arundel Tomb, katedra w Chichester, XIV w.

Nagrobek Thomasa Beresforda i żony, Fenny Bentley, Derbyshire, 2 poł XV w.

Nagrobek Guillaume’a de Harcigny, Laon, k. XIV w.

Nagrobek z Fyfield, Berkshire.

Płyta nagrobna NIcolasa Roedera, kościół św. Tomasza, Strasburg, pocz. XVI w.

Claus Sluter, Jean de Marville, Claus de Werve, nagrobek Filipa Śmiałego, Dijon, 1384-1410.

Nagrobek Philippe’a Pota, 1480-1483.

Wiek XV wprowadził postać klęczącego i poszerzył zakres przedstawień otwierając drogę do ważnych zmian. Figura wyciągnięta na plecach uniosła się i oparła na łokciu. Motyw ten zapoczątkowany w Hiszpanii stał się potem najbardziej popularnym w renesansie przedstawieniem zmarłych.

Nagrobek Don Martina Vasqueza de Arce, katedra w Siguenza, k. XV w.

k.

Reklamy

3 thoughts on “Memento homo – średniowieczne nagrobki

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s