Biżuteria śmierci

Śmierć i wszystkie związane z nią zagadnienia oddziałują tak silnie, że pojawiają się nawet w biżuterii. Biżuterię, w której pojawiają się motywy śmierci można podzielić na – wanitatywną i żałobną, a także w pewnym stopniu sentymentalną oraz, specyficzną dla okresu powstań, biżuterię patriotyczną.

Biżuteria taka miała szeroką symbolikę – mogła wyrażać idee wanitatywne, stanowić swoiste memento mori, ale także świadczyć o zwycięstwie miłości boskiej nad śmiercią i życiu wiecznym. W wymiarze bardziej prywatnym odzwierciedlała żałobę i tęsknotę po śmierci bliskiej osoby, mogła również nieść treści dewocyjne i religijne, zwłaszcza w okresie konfliktów religijnych. Jej użycie nasilało się często w momentach kryzysowych – wojnach, zarazach, konfliktach religijnych etc.

Biżuteria o tematyce związanej ze śmiercią znana była już w średniowieczu a nasiliła się w XVI i potem w XVII wieku. Najpopularniejszymi motywami były szkielety, kości i trumny, często pojawiały się sentencje typu Memento mori czy Mori saepe cognita. Przedstawienia te miały przypominać o kruchości życia i bliskości śmierci. Wykonywana była ona głównie ze złota i kryształu, zdobiona czarną emalią. Dominowały pierścienie zdobione szkieletami, zawieszki w formie otwieranych trumienek, szkielety pod osłoną ze szkła i kryształu, pektoraliki (małe zegarki noszone na szyi) w kształcie czaszki.

Zawieszka z Torre Abbey, 1540-1550.

Pierścień, 1550-1600.

Brosza, pamiątka śmierci Marii II, królowej Anglii, koniec XVII w.

Pierścień z czaszką, 1680-1700.

Pierścień, 1659.

Koralik z różańca, I poł. XVI w.

Zegarek Marii I Stuart, II poł. XVI w.

Mniej makabryczna ikonografia pojawiła się w  XVIIIXIX wieku. Śmierć nabrała więcej cech romantyzmu         i sentymentalizmu. Przedstawiano groby, wierzby, złamane kolumny, ołtarze, urny i żałobników. Towarzyszyły im dedykacje, inicjały, daty i poetyckie sentencje. Biżuteria była wykonana różnymi technikami – grawerunek, wytłaczanie, często przedstawienia były malowane na porcelanowych lub kościanych płytkach i oprawiane w pierścionki lub broszki. Powszechnie stosowanym materiałem były ludzkie włosy, ich dekoracyjne sploty umieszczano np. w medalikach lub zaplatano jako bransolety.

Emaliowany pierścień z urną i wierzbą, 1792.

Pierścień z urną, 1791-2.

Pierścień, 1786.

Pierścień, 1786 – tył.

Pierścień z diamentowa urną, okres georgiański (1714 – 1830).

Pierścień z czaszką, 1761.

Pierścień z czaszką, 1761- detal.

Bransoleta z włosami, 1785-1786.

Największy rozkwit przeżywała tego typu biżuteria w  XIX w. Wpływ na jej upowszechnienie miała królowa Wiktoria pogrążona w żałobie po śmierci męża – księcia Alberta w 1861. W erze postępu przemysłowego biżuteria tego typu produkowana była masowo, ale z możliwością personalizacji np. czarny medalion, w którym można było ukryć fotografię.Popularnym materiałem, oprócz metali szlachetnych, był gagat (jet) i drewno. Formy były różnorodne – od  tradycyjnych medalionów czy brosz po szpilki do kapeluszy i wykałaczki.

Komplet biżuterii ,1860.

Naszyjnik, ok. 1870.

Bransoleta, 1860.

Pierścień, ok. 1804.

Broszka z włosów, 1842.

Brosza, 1851.

Brosza, pamiątka śmierci Francisa Wilsona, ok. 1858.

Szpila, 1867.

Zegarek kieszonkowy, 1810.

Charakterystycznym dla Polski zjawiskiem była biżuteria patriotyczna, zwłaszcza tzw. czarna noszona w okresie żałoby narodowej po powstaniu styczniowym z 1863 r., wykonywana z czarno patynowanej stali i gagatu. Najczęściej stosowanymi motywami był – krzyż, kotwica, korona cierniowa, palma męczeńska, herby, kajdany i więzy. Biżuteria patriotyczna miała symbolizować postawy obywatelskie i jednocześnie stanowić znak żałoby narodowej w czasie powstań.

Para pierścieni z trumienkami, po 1831.

Komplet biżuterii patriotycznej: naszyjnik z krzyżykiem i bransoleta z sercem i kotwicą, ok. 1861.

Brosza, 1861-2.

k.

.

Reklamy

One thought on “Biżuteria śmierci

  1. Witam,
    b. ciekawy wpis! Tak się składa, że chwilowo zajmuję się symboliką czerni i tematyka „śmiertelna” b. mnie interesuje. Wśród znakomitych przykładów biżuterii, jakie Państwo publikujecie, szczególnie zainteresowała mnie zawieszka z Torre Abbey, 1540-1550. Czyt można prosić o info gdzie znajduje się ten zabytek?
    Pozdrawiam serdecznie, Agnieszka

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s