Złe zwierzęta

W średniowieczu uważano, że pod panowaniem szatana mogą znajdować się nie tylko ludzie, ale też zwierzęta.Ich przynależność do ciemnych mocy określano na podstawie zwierzęcych zachowań – każde miało jakąś cechę szatana i było obrazem jego właściwości i czynów. Były to głównie zwierzęta wrogie i niebezpieczne – lew, wąż, wilk, ale również drobne i niezbyt szkodliwe za to prowadzące nocny tryb życia, unikające światła, mieszkające w ruinach i innych odosobnionych i mrocznych miejscach – sępy, hieny, nietoperze.

Smok był ucieleśnieniem szatana (Apok. 12, 9 – Wąż starodawny, który się zwie diabeł i szatan). Zwycięstwo archanioła Michała nad apokaliptycznym smokiem jest punktem kulminacyjnym końca świata. Smok był symbolem zagrożenia dla chrześcijan, nieprzyjacielem zwalczającym Kościół Boży. Często przedstawiano Chrystusa depczącego lub przebijającego krzyżem czy labarum smoka – wyrażało to ideę Ukrzyżowania jako momentu zwycięstwa nad szatanem.

Liber Floridus, Lambert z St Omer, wydanie z 1460.

Liber Floridus, Lambert z St Omer, wydanie z 3 ćw. XII w.

Aleksander walczący ze smokami, Le livre et la vraye hystoire du bon roy Alixandre, ok. 1420–25.

Tradycja średniowieczna często łączyła węża z Bazyliszkiem – królem węży zabijającym ludzi spojrzeniem lub oddechem. Moralizujący traktat zoologiczny Fizjologus utożsamiał bazyliszka z wężem, który zwiódł Adama i Ewę i z szatanem w ogóle – żyjący w ciemności porównywany był z szatanem pokonanym przez Słońce, czyli Chrystusa.

Bestiariusz z Sankt Petrsburga, k. XII w.

Manuscript LPL.Lat.Q.V. HI, N 1, f. 54

Bestiariusz Anny Walshe, 1400-25.

Kolumna z krużganku w Elne, XII w.

W średniowieczu wierzono, że żmije atakują tylko ludzi ubranych a od nagich się odwracają – nagość utożsamiana była z wolnością od grzechu (Adam i Ewa w Raju byli nadzy). Poza tym twierdzono, że żmija chcąc być głucha na głos zaklinacza jedno ucho przyciska do ziemi zatykając drugie ogonem. Miało to być odzwierciedlenie zachowania szatana, który słysząc głos Chrystusa podobnie zamyka uszy.

Bestiariusz Anny Walshe, ok. 1400-25.

Bestiariusz z Bodleian Library.

Wilk symbolizował samego szatana lub jego wysłanników – odstępców od wiary. Uzasadnienie znajdowano w przypowieści o wilku napadającym na owczarnię, której jak dobry pasterz strzeże Jezus (J. 10. 11-13).

Bestiariusz z Sankt Petersburga, k. XII w.

Rochester Bestiary, ok. 1230.

Aberdeen Bestiary, ok. 1200.

Lew jako król zwierząt był ucieleśnieniem mocy, potęgi, dzielności oraz władzy królewskiej. Był zwierzęciem heraldycznym i jako Lew z plemienia Judy tożsamy był z Chrystusem. Jednak był również symbolem zguby i ostatecznego zatracenia a deptanie lwa było wyrazem zwycięstwa nad złem i zagrożeniem (1P 5,8 – Czuwajcie! Przeciwnik wasz, diabeł, jak lew ryczący krąży szukając kogo pożreć).

London BL – Harley 3244 fol-43v

Księga z Durrow, ok. 800.

Bestiariusz franko-flamandzki, ok.1270.

Kozioł symbolizował potępianą lubieżność. Jego postać przybierał szatan ukazując się ludziom a czarownice w trakcie sabatów mogły na nim latać.

Topographia Hibernica, Gerald of Wales, ok. 1196 -1223.

Traite du crisme de Vauderie,Johannes Tinctoris, poł XV w.

Sabat, Hans Baldung Grien, 1510.

Centaur przypisany był złym mocom poprzez monstrualność ciała i okrutne obyczaje. Często trzymał maczugę będąca bronią wyróżniającą egzotyczne plemiona i dzikich ludzi.

Liber Floridus, Lambert z St Omer, wydanie z XV w.

Bestiariusz z Sankt Petersburga, k. XII w.

Bestiariusz z Biblioteki Narodowej Francji, ok. 1250-1260 .

Symbolem szatana był również jeż – buszując w winnicach na kolcach wynosił winogrona tak długo, aż krzewy zostały ogołocone. Winna latorośl jako symbol eucharystyczny przedstawiała owoce zbawienia i tak jak jeż ogałacał winnice, tak szatan pustoszył serca i odbierał owoce duchowe (chociaż przez takie zachowanie jeż uosabiał także miłość i troskę do dzieci). Sądzono także, że kiedy jeż spotyka węża zwija się w kulę, na jego kolce nabija się wąż a jeż go zjada. Według myśli średniowiecznej przedstawiało to nienawiść i zło zabijane przez zło.

Bestiariusz z Sankt Petersburga, k. XII w.

Psałterz Królowej Marii, ok. 1310-1320.

Manuscript of the LPL.Lat.Q.V.III, N 1, f. 53.

Nietoperze, Bestiariusz z Sankt Petersburga, k. XII w.

Hiena, Manuscript of the LPL.Lat.Q.V.HI, N 1, f. 40.

Sęp, kapitel z kościoła w Chauvigny, XII w.

Kruk, Manuscript of the LPL.Lat.Q.V. Ill, N 1, f. 14 v.

 

 

(Na podst. – Katarzyna Zalewska-Lorkiewicz, Książę Ciemności : o średniowiecznych wyobrażeniach szatana.)

k.

Reklamy

2 thoughts on “Złe zwierzęta

  1. Widzę, że przy okazji wakacji dużo się na blogu dzieje – super!
    Ten wpis bardzo pomocny i ciekawy 🙂
    Jedna tylko ilustracja budzi moje wątpliwości…. ta ‚artsy craftsy’ 😉 jakos mocno stylizowane to średniowiecze :-S
    Pozdrawiam

  2. Cieszę się, że się podoba, chociaż tekstu niewiele ;).
    „Artsy craftsy” spłatało nam figla, pierwotnie była tam inna ilustracja, już usuwam ^^’.
    Łowcy pozdrawiają.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s