O ikonach słów kilka

Przemyśl i okolice mają wiele do zaoferowania, jednak mi zawsze już będą kojarzyć się z ikonami. Bez nich ta część kraju nie byłaby sobą, tamtejsze ikony wywarły na mnie takie wrażenie, że obiecałam sobie poświęcić tematowi więcej uwagi.

 Ikony powstały w kręgu kultury bizantyjskiej i jej spadkobierców – kościołów wschodnich. Są obrazami sakralnymi wyobrażającymi osoby święte, sceny biblijne i liturgiczno-symboliczne.  Słowo ikona pochodzi od ή είκών (gr. he eikón – obraz) i jej genezę wywodzi się od portretowego malarstwa późnoantycznego, które z czasem  nabrało cech uduchowionych.
Charakterystyczny dla ikon jest tradycyjny schemat ikonograficzny stosowany od wieków. Przy ich tworzeniu (pisaniu) używa się podlinników – wzorników ustalonych przez Kościół prawosławny zawierających przepisy technologiczne oraz schematy kompozycyjne i ikonograficzne. Najczęściej ikony malowane są płasko, linearnie, bez uwzględnienia perspektywy malarskiej, dającej złudzenie trójwymiarowości przestrzeni. Często są  pozbawione klasycznej perspektywy liniowej a znaczenie poszczególnych elementów jest podkreślane przez odpowiednio większa skalę. Kolory szat, gesty rąk i złocone tło mają znaczenie symboliczne. Ważne są także podpisy postaci i scen. Ikona nie powinna mieć związku z codziennością, ponieważ jest portretem świętego i musi odzwierciedlać, zgodnie z instrukcją Kościoła, to co w jego ciele i w jego twarzy było niezniszczalne.
Zasady powstawania ikon  są tak restrykcyjne ponieważ nie są one zwykłymi obrazami religijnymi – ich tworzenie było czynnością świętą zrodzoną w modlitwie. Uważano, że przedstawienia świętych są ich prawdziwymi portretami, prowadzili  oni bowiem rękę artysty.

Palce Chrystusa złożone w skrót “IC XC” (gr. IHCOYC (XPICTOC – Jezus Chrystus)

Najstarsze ikony pochodzą z VI w., a najbogatsze i najbardziej charakterystyczne są ikony ruskie z XIV – XV w. Za najwybitniejszego przedstawiciela moskiewskiej szkoły pisania ikon uważany jest Andriej Rublow. W Polsce malarstwo ikon rozkwitało na terenach południowo-wschodnich od ok. XIV/XV w. W powstawaniu lokalnych warsztatów pomagali malarze z ośrodków bizantyjskich. Jedne z najlepszych powstawały w Bieszczadach w tzw. zagłębiu ikon. Ich zbiory znajdują się w Muzeum Historycznym oraz Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Muzeum Narodowym i Muzeum Archidiecezjalnym w Przemyślu, Muzeum w Nowym Sączu oraz Muzeum w Zamku w Łańcucie.
Ikony malowane są zwykle na deskach (główne lipowych). Pokrywa się je klejem a następnie płótnem (nadającym podobraziu elastyczności), na które warstwami nanosi się grunt kredowo klejowy (lewkas).

Na podobrazie nanosi się wzór (grafija)   i złocenia – na ich miejsce nanosi się szelak (izoluje grunt i przez czerwonawą barwę podbije kolor złota) oraz mikstion (działa jak klej) i w końcu pokrywa płatkami szlakmetalu (z doświadczenia wiemy, że przeniesienie cieniutkich płatków na właściwe miejsce jest wyjątkowo irytującą zabawą).

Malowidło wykonuje się temperami nanosząc kolejno coraz jaśniejsze warstwy w celu wydobycia modelunku brył. Na koniec ikona pokrywana jest werniksem (olifa).


Najważniejsza ikoną jest oczywiście ikona Chrystusa. Kanon jej przedstawień przyjęto w IX w. – głowę Chrystusa otacza nimb krzyżowy, a jego szaty – niebieska i czerwona symbolizują naturę niebiańską i ziemską. Podstawowe rodzaje przedstawień to:

Pantokrator

Mandylion

Zbawiciel w siłach

Chrystus Emmanuel

Wielki Arcykapłan

Nie rozpaczaj po mnie Matko

Deesis

Chrystus Starotestamentowy

Chrystus Dobry Pasterz

Spośród przedstawień Matki Boskiej wyróżniamy :

Eleusa

Hodigitria

Oranta

Jednak tematyka ikon jest o wiele bogatsza – święci, sceny biblijne, przedstawienia liturgiczno-symboliczne, czasem zdumiewające fantastyką motywów.

Koimesis – Zaśnięcie Matki Bożej

Wizja proroków Izajasza i Ezechiela.

Płonący Krzak

Zdumienie Sysoesa

Źródło Życia

k.

Reklamy

2 thoughts on “O ikonach słów kilka

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s