Nie taki diabeł straszny…

Wydawać by się mogło, że diabeł to diabeł,  że był zły od początku i tak już zostanie. A jednak w średniowieczu jego wizerunek także ewoluował.
W Starym Testamencie szatan nosił jeszcze znamiona złych duchów z wierzeń Bliskiego i Środkowego Wschodu. Pod wpływem tych politeistycznych religii wierzono, że Bóg, na wzór władcy ziemskiego, jest otoczony niebiańskim dworem. Znalazł w nim miejsce także szatan, który pełnił urząd oskarżyciele publicznego. Troszczył się o porządek na ziemi i prowadził sąd nad zakłócającymi ład. Był wtedy jednym z synów Bożych, czyli aniołów, rozmawiał z Bogiem twarzą w twarz i wypełniał jego polecenia, był więc ograniczony Jego zakazami. Szatan ze Starego Testamentu nie jest zły z natury, sam czuwa nad przestrzeganiem praw. Jest niewiele znacząca i niezbyt eksponowaną postacią.

San Apollinare Nuovo w Rawennie, scena rozdzielenia owiec i kozłów, VI w. Jedno z najstarszych przedstawień diabła w sztuce. Niebieski kolor kojarzony był z ciemnością, gnijącym mięsem i innymi nieprzyjemnościami.

Ilustracja do poematu Matfre Ermengau – diabeł karzący za próżność, ID:Roy 19 C I, fol. 204, XIV w.

Jean Miélo, Miracles de Nostre Dame, 1456 r.

Wszystko zmieniło się w Nowym Testamencie – z wysłannika i członka świty stał się aktywnie działającym złem, z którym należało walczyć. Otrzymał imię Lucyfer, Syn Jutrzenki (chociaż niektórzy badacze uważają, że mówiące o tym fragmenty Pisma odnoszą się do władców wschodnich jak Nabuchodonozor lub Hobaal II). Został strącony z Nieba za wyniosłość. Nie chciał bowiem być zależny od Boga lecz kierować własnym losem i zyskać szczęście własną mocą.
Na temat powstania złych mocy ciekawie opowiada Księga Henocha – 200 aniołów pojęło za żony śmiertelniczki, z tych związków zrodziły się dzieci. Pożerały one jednak ludzi i siebie nawzajem, umierały cieleśnie, ale ich dusze pozostawały na ziemi jako złe duchy. W tym tekście zawinili aniołowie, którzy przekazali ludziom wiedzę i umiejętności nie przeznaczone dla nich.
Nie wszyscy powtarzali ten schemat – Pryscylianie uważali, że szatan nie został stworzony przez Boga lecz wyłonił się z ciemności i jest początkiem i substancją zła. Jest twórcom niektórych stworzeń, burz, piorunów, suszy i ciała ludzkiego. Bogomiłowie natomiast wierzyli, że stworzył on Adama razem z Bogiem.

Bracia Limbourg, Très Riches Heures du duc de Berry, fol. 64, 1411-1416 r.

Bracia Limbourg, Très Riches Heures du duc de Berry, fol. 108, 1411-1416 r.

Miniatura francuska, 1425-1475 r.

Lambert z St. Omer, Liber Floridus, Szatan jadący na Behemocie, KB, 72 A 23 fol. 48v, Haga, 1460 r.

Jean Fouquet, Godzinki Etienne Chevaliera, św. Bernard z Clairvaux i diabeł, Francja, ok. 1450 r.

Jean Limbourg, Belles Heures de Duc du Berry, fol. 170, św. Antoni z Padwy odpędza burzę, 1408-09 r.

(Na podst. – Katarzyna Zalewska-Lorkiewicz, Książę Ciemności : o średniowiecznych wyobrażeniach szatana.)

k.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s