Rozeta – motyw więcej niż dekoracyjny

Nazwa zobowiązuje. Łowcy Sosrębów z racji tego, jak się ochrzcili powinni na sosrębach się znać – logiki temu odmówić nie można. A że z sosrębami nierozerwalnie wiąże się znak rozety, to i na temat tego symbolu należałoby wiedzieć co nieco. Dlatego, gdy jakiś czas temu dostałyśmy zapytanie w tej kwestii, był to dla nas sygnał, że dobrze byłoby poświęcić temu zagadnieniu osobny wpis. Jak to jednak z symbolami bywa, ich znaczenie i geneza nie są do końca jasne, stanowią zagadkę, której towarzyszy aura tajemniczości. Niemniej oto garść informacji i konotacji, jakie udało nam się zebrać.

DSC07182

Rozeta na filarze drewnianej bramy w Horetzu, Rumunia
(materiały własne)

DSC_0419

Rozeta na oparciu krzesła, Muzeum w Kwidzynie
(materiały własne)

Rozeta, zwana także gwiazdą heksapetalną była często wykorzystywanym motywem w sztuce ludowej. Nawiązywała do pradawnych symboli Słowian odnoszących się do kultu słońca. Swoją formą przypomina stylizowany kwiat o sześciu symetrycznie rozmieszczonych płatkach, wpisany w  okrąg. W budownictwie drewnianym rozeta umieszczana była na nadprożu, bądź sosrębie przez wzgląd na wiarę w magiczne właściwości ochronne  strzegące przed złymi mocami. Zwyczaj ten należy zaliczyć do całej gamy obrzędów związanych z budową domostw. Aby ograniczyć się tylko do kilku: podkładanie monet lub podkowy pod fundamenty, aby zapewnić domownikom pomyślność i szczęście, albo kładzenie na węgłach miodu lub cukru, aby udobruchać niebezpieczne duchy. Rozety często stosowane były w dekoracji mebli, a także pojawiały się w znakach garncarskich. Wśród słowiańskich symboli solarnych występuje wiele znaków o podobnej, lekko zmodyfikowanej formie pod nazwami kołomir, koło swarożyca, kołowrót.

IMG_1822

Krzesło zdobione rozetami, Muzeum w Kwidzynie
(materiały własne)

Rozeta na sosrębie,  Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

Rozeta na sosrębie, Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

https://i2.wp.com/farm7.static.flickr.com/6234/6853452154_e587acb64e.jpg

Rozety na ościeżach drzwi, Willa „Oksza” w Zakopanem

Wyżej przytoczona charakterystyka odzwierciedla to, na co w pierwszej kolejności można się natknąć podczas poszukiwań. Jednak im bardziej człowiek zaczyna się w to zagłębiać, tym bardziej sprawa staje się zawikłana, złożona i niejednoznaczna. Co za tym idzie, jeszcze bardziej fascynująca. Natrafić można bowiem na głosy mówiące o chrześcijańskim znaczeniu tego symbolu. Motyw rozety mógł zostać zaadaptowany przez pierwszych chrześcijan jako symbol zmartwychwstałego Chrystusa – Porannej Gwiazdy, utrwalając się poprzez przejmowanie przez kolejne kultury. Stąd częstotliwość jego występowania w sztuce sepulkralnej (na ossuariach, stelach grobowych, tumbach) oraz architekturze sakralnej (posadzki, filary, elewacje świątyń).

https://i1.wp.com/www.antiquities.org.il/images/dama/2_b.jpg

Kamienne ossuarium, malowane na czerwono, zdobione rozetami,
okres Drugiej Świątyni

https://i2.wp.com/images.ancient-scotland.co.uk/pics/magnus4.jpg

Płyta nagrobna z katedry św. Magnusa w Kirkwall, Szkocja

https://i2.wp.com/bennerfarms.com/dutch/Jesus/Crusades/KilmartinChurch.jpg

Płyty nagrobne z kościoła w Kilmartin, Szkocja

https://i1.wp.com/ica.princeton.edu/images/mills/22-085.jpg

Malowidło ścienne z chóru kościoła w Stege, Dania

W zmultiplikowanej formie, w wyniku nałożenia na siebie okręgów, rozeta pojawia się w tzw. Kwiecie Życia (Flower of Life). Symbol ten jest rozpatrywany w aspekcie świętej geometrii. Jego przykłady można odnaleźć niemal na całym świecie, z czego do najsłynniejszych należy wyobrażenie na filarze egipskiej świątyni Ozyrysa w Abydos. Warto wspomnieć, że znak ten był studiowany przez Leonarda da Vinci. Konotacji można się też dopatrywać w armeńskim symbolu wieczności  oraz popularnych w Pensylwanii hex signs – motywach umieszczanych na stodołach, którym także przypisywano magiczne właściwości

Kwiat Życia na ścianie świątyni Ozyrysa w Abydos

Kwiat Życia na posadzce, ruiny w Kabile, Bułgaria

Kwiat Życia na balustradzie werandy, Willa „Oksza” w Zakopanem

Armeński symbol wieczności

Hex sign

(wpis ten dedykujemy Panu Grzegorzowi 🙂 )

kgiz

Reklamy

4 thoughts on “Rozeta – motyw więcej niż dekoracyjny

  1. Oczywiście niemożliwością było bym tego wpisu nie zauważył 😉 Zgłębiając tę wydawało by się mało ciekawą kwestię – rozety, znajduje się coraz to nowsze i dziwniejsze połączenia… w końcu człowiek głupieje i nie wie o co chodzi 🙂

    • A, to z większością tematów tak jest jeśli chodzi o historię i historię sztuki.
      Ciekawy i inspirujący wpis, czekam na dalsze!

  2. Jako metaloplastyk, temat rozet znam z produktów branżowych, ale człowiek uczy się przez całe życie. Bardzo ciekawy artykuł, i mały ukierunkowany kawałek historii. Tak w sumie to dlaczego rozety miałyby występować tylko w wyrobach metalowych, przecież to niezwykle oryginalna ozdoba, mogąca mieć zastosowanie w wielu dziedzinach. Dzięki za uświadomienie, wstyd się przyznać, że człowiek z dużym doświadczeniem w swoim fachu, tak mało orientuje się w dziedzinach pobocznych.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s