Cztery temperamenty

Teoria czterech temperamentów opracowana została w starożytności i jak spora część antyku została zaadaptowana przez  średniowiecze, trwając jeszcze długo po jego zakończeniu.

Teoria odgrywała spora rolę w naukach Hipokratesa i została spisana przez Polibosa w De natura hominis (Corpus Hippocraticum). Zakładała,  że ciało i umysł człowieka warunkują cztery podstawowe humory (płyny) – żółta żółć, flegma, krew i czarna żółć. W idealnej i zdrowej istocie równoważą się one, jednak w rzeczywistości w każdym z ludzi któryś z humorów przeważa  określając osobowość – temperament. Cztery typy są od siebie całkowicie różne – inna jest powłoka cielesna, inne skłonności do chorób oraz moralne i psychologiczne właściwości. Dopóki przewaga jednego z humorów mieści się w rozsądnych granicach umysł i ciało są tylko zabarwione danymi cechami, jeśli jednak wymknie się spod kontroli delikwent popada w chorobę i obłęd, co może prowadzić do śmierci.

W ikonografii przestawienia czterech temperamentów dzielą się na 2 typy – ilustracje opisowe, w których figury są zróżnicowane pod względem wieku, stanu czy zajęć oraz udramatyzowane, gdzie zróżnicowanie określa się przez zachowanie.

Księga cechu balwierzy i lekarzy z Yorku, 1480-XVII w.

Miniatura z On the Properties of Things, XV w.

Cztery humory tworzą cztery typy temperamentów – sangwinik, cholerykflegmatyk oraz melancholik

W sangwiniku przeważa krew. Temperament ten łączony jest z gorącem i wilgocią oraz wiosną i porankiem. Jego planetą jest Wenus a wiatrem Zefir, odpowiada mu okres młodości. Sangwinik przedstawiany jest jako wytworny młodzieniec z sokołem, który przechadza się po obłokach i gwiazdach. 

Henry Peacham, Minerva Britanna, 1612.

Choleryk ma w sobie nadmiar żółtej żółci (cholery). Łączony jest z ogniem, żarem i suchością oraz latem i południem. Jego planetą jest Mars a wiatrem Aurus. Odpowiadającym mu wiekiem jest dojrzałość. Choleryk przedstawiany jest jako mężczyzna około 40-letni, przeskakujący przez płomienie i wywijający szpadą lub stołkiem.

Henry Peacham, Minerva Britanna, 1612.

We flegmatyku najwięcej jest flegmy. Kojarzony jest z wodą, wilgocią i chłodem oraz zimą, nocą i starością. Patronuje mu Księżyc, z wiatrów przypisano mu Auster. Flegmatyk pojawia się w ikonografii jako zażywny mieszczanin z różańcem, stojący w sadzawce lub w wodzie.

Henry Peacham, Minerva Britanna, 1612.

Melancholik cierpi na nadmiar czarnej żółci. Łączony jest z ziemią, jesienią i zmierzchem. Jego planetą jest Saturn, wiatrem Boreasz. Przedstawiany jest jako posępny człowiek w wieku ok. 60 lat, stojący na ziemi i pochylający się nad pulpitem wspierając głowę prawą ręką, w lewej dzierżąc sakiewkę (symbol jego skąpstwa).

Henry Peacham, Minerva Britanna, 1612.

Cztery temperamenty służyły tez często zobrazowaniu grzechów. Sangwinik symbolizował Rozpustę – para kochanków w uścisku, choleryk to Niezgoda – mężczyzna bijący żonę, melancholik to grzech Acedii i Lenistwa – osoby zasypiające nad swoimi zajęciami.

Sangwinik. Deutsche Kalendar, 1498, Pierpont Morgan Library.

Choleryk. Deutsche Kalendar, 1498.

Melancholik. Deutsche Kalendar, 1498.

Flegmatyk. Deutsche Kalendar, 1498.

k.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s