Baby pruskie

Pruskie baby są częścią szerokiej rodziny tzw. kamiennych bab – antropomorficznych bloków skalnych lub posagów znajdowanych na obszarze Azji i Europy Wschodniej. Nasze baby znajdowane były na dawnych ziemiach pruskich, głównie w okolicach Iławy i Bartoszyc. Do tej pory odnaleziono 21 posągów. Wzmiankowane są już w XVIII w., ale prawdziwe zainteresowanie wzbudziły pod koniec XIX w. Wtedy też większość z bab była przenoszona do jednostek muzealnych, głównie do gdańskiego Westpreussisches Provinzialmuseum i królewieckiego Musseum Prussia (dzisiaj baby z rejonu Iławy,  z Bronowa, Gałdowa, Mózgowa i Susza znajdują się przed Muzeum Archeologicznym w Gdańsku, 2 znajdują się na skwerze w Bartoszycach, rzeźbę z Barcian można oglądać przy Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, posąg z Bratiana na dziedzińcu Ratusza Staromiejskiego w Toruniu, a jedna z nich została wmurowana w ścianę kościoła w Prątnicy).

Pruskie baby zostały wykonane z granitowych polnych kamieni, ich wysokość waha się od 1 do 2 m. Wykorzystywano kamienie, które już z grubsza przypominały postać ludzką i nie wymagały większej obróbki. Na stronie przedniej w płaskim reliefie wykuwano sumaryczną twarz, ręce trzymające atrybuty (róg, miecz, tasak) i nogi, sporadycznie dodawano szczegóły (pas, naszyjnik, kołczan) czy kontur postaci ludzkiej na boku.

Baba pruska z Mózgowa.

Baba pruska z Susza.

Baba pruska z Bartoszyc, tzw. Bartel.

Baba pruska z Barcian.

Pruskie baby są niezwykle tajemnicze – nie wiadomo kiedy powstały, jaką pełniły funkcję ani skąd się wzięły. Datuje się je szeroko od neolitu aż do XIV w., jednak większość zawęża ten okres do VIII-XII w. Także pomysłów na ich interpretację jest tyle ilu badaczy. Uważa się, że mogły to być przedstawienia pruskich bóstw, zasłużonych wojowników lub kapłanów. Może składano przed nimi ofiary lub stawiano na grobach lub zamiast nich, może miały ułatwiać kontakty śmiertelników z bóstwami albo reprezentować pokonanych wrogów, może były rzeźbami pokutnymi albo pełniły funkcję kamieni granicznych. Według jednej z tez miały nawet powstać na zlecenie krzyżaków lub być przez nich wtórnie wykorzystywane jako stereotypowy wizerunek pogan, natomiast folklor widzi w nich osoby zaklęte w kamień za przewinienia.

Pruskie baby czasami są łączone z południowym pobrzeżem Bałtyku. Jednak na ogół uważa się, że przywędrowały na Prusy z Azji przez Ukrainę, Podole i Pohucie. Najwięcej znajdowano ich bowiem właśnie na stepie euroazjatyckim. Z babami azjatyckimi i ukraińskimi łączy je zbliżone do rzeźby pełnej opracowanie, frontalne ujęcie figury oraz gest. Jednak baby z innych obszarów są opracowane bardziej plastycznie i pojawia się na nich więcej ornamentów. Przy całej różnorodności szczegółów rzeźbiarskiego opracowania nie da się jednak nie zauważyć schematów i wspólnych koncepcji łączących tego typu przedstawienia. I pomimo, że  rzeźby te powstawały niezależnie od siebie we wielu miejscach, można zastanowić się nad ewentualnymi wspólnymi wzorcami kulturowymi i religijnymi, które nakazywały ich wznoszenie.

Baba z Rumunii, neolit.

Baby scytyjskie z Ukrainy, VI-V w.p.n.e.

Baba połowicka, XI w.

(Ciekawą inicjatywą wykazał się Olsztyn, wystawiając jako atrakcję turystyczną w sezonie letnim masę pruskich bab we współczesnym wydaniu :))

k.

Reklamy

One thought on “Baby pruskie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s