Podstawowe style wczesnośredniowiecznej sztuki skandynawskiej.

Po zaciętych bojach przy pracy dyplomowej najwyższy czas podzielić się z Wami zdobytą przeze mnie wiedzą. Dziś zatem w skrócie opowiem o podstawowych stylach w sztuce rozwijającej się zanim Wikingowie rozpoczęli swą ekspansję.

Twórczość artystyczna Wikingów w dużej mierze bazuje na sztuce wieków wcześniejszych.
Głównym elementem zdobniczym wykorzystywanym przez rzemieślników skandynawskich był ornament zwierzęcy który pojawił się w IV wieku, by później stać się jednym z najistotniejszych elementów tak zwanej sztuki wikińskiej. Ornament roślinny, tak popularny w pozostałej części Europy był mało interesujący dla skandynawskiego artysty we wczesnym średniowieczu. Większe znaczenie zaczął zyskiwać wraz z przekształcaniem się stylu Jellinge w styl Mammen (o których mowa będzie w następnej notce dotyczącej już konkretnych stylów Epoki Wikingów ).

Sylwetka zwierzęcia wyryta na rewersie broszy z Nordheim. (źródło: Wilson, Klindt-Jensen 1963)

Sylwetki zwierząt ze statku z Oseberg. (żródło: Wilson, Klindt-Jensen 1963)

Wierne naśladowanie przyrody nie było celem rzemieślników skandynawskich. Jednymi z niewielu przykładów sztuki naturalistycznej są sylwetki zwierząt wyryte na odwrocie broszy z Nordheim w Norwegii i na desce ze statku odnalezionego w Oseberg. 

Niewielka ilość znalezionych do tej pory wspomnianych wcześniej motywów z całą pewnością nie świadczy o braku umiejętności artystów. Miejsce naturalizmu zajęła sztuka bardziej dekoratywna.

Brosze odnalezione w Danii (z lewej) i Norwegii – styl I. (źródło Salin 1904)

Stylizowane zwierzęta o elegancko wygiętych szyjach uzależnione są od kształtu ozdoby – taka właśnie stylizacja, która pojawiła się już w okresie wędrówek ludów nazwana została przez szwedzkiego archeologa Bernharda Salina – Stylem I. Charakterystyczne dla tego właśnie stylu są sylwetki zwierząt umieszczonych zazwyczaj na krajach w tym przypadku metalowej broszy z Gotlandii. Wygięte ciała zwierząt wyglądają jakby były podzielone na części.

Ozdoby metalowe z Gotlandii (z lewej) i Danii – styl II. (źródło Salin 1904)

Kolejny styl powstawał stopniowo we wschodniej Skandynawii wraz z końcem VI w. i nazwany został Stylem II. Bazował on na tendencji północnych artystów do przetwarzania motywów zwierzęcych w zwoje, plecionki lub węzły. Bardzo często wzory takie posiadają oś symetrii. Motywy te w dużej części rozprzestrzeniły się po Europie ze wschodnich terenów Morza Śródziemnego. Geometryczne wzory zyskały cechy charakterystyczne dla organizmów zwierzęcych jednak bardzo mocno stylizowanych. Ciała tych istot są wydłużone i przypominają wstęgę. Styl II był rozpowszechniony w całej Europie. Należy jednak mieć na uwadze, że powstawał on w różnych rejonach niezależnie od siebie i tylko wspólny pierwowzór sprawia że możemy zauważyć podobieństwa między ornamentami odnalezionymi w zupełnie różnych miejscach. W samej Skandynawii lokalny rozwój sztuki utrudnia nieco interpretacje Stylu II. W Norwegii np. występuje on bardzo rzadko. Rozkwitał natomiast na wschodzie, a po pewnym czasie zaczęto go używać również na południu półwyspu.

Brązowa ozdoba z Gotlandii – styl B. (źródło Wilson, Klindt-Jensen 1963)

W 1928 r. w Valsgärde (Szwecja) odkryto cmentarz, na którym spoczywał wyższy rangą mężczyzna (wódz) pochowany wraz rodziną. Odkrywcami pochówku byli Sune Lindqvist oraz jego asystenci Greta Arwidsson oraz Pär Olsén. Wśród zdobień występujących na przedmiotach odnalezionych w pochówku wyróżnili pięć stylów nazwanych odpowiednio literami od A do E. Styl A jest łącznikiem pomiędzy I i II stylem Salina, natomiast styl B jest identyczny jak styl II Salina. 

Brązowe okucie z Valsgärde (Szwecja) – styl C. (źródło Wilson, Klindt-Jensen 1963)

W stylu C najczęstszym motywem jest sylwetka zwierzęcia otoczona splecionymi wiciami przypominającymi wstęgi. We wschodniej Skandynawii główny kontur był podkreślany grubszą lub podwójną linią w zachodniej części półwyspu natomiast kontrast między zwierzęciem a wstęgami był dużo mniejszy. Styl C nie był powszechny w południowej części Skandynawii lecz znaleźć tam można wiele przykładów stylu B i D. Ponadto wśród znalezisk z tych regionów możemy znaleźć takie które ukazują nam stopniowe przejście pomiędzy tymi dwoma stylami.

Zdobienie miecza z Olandii – styl D. (źródło Wilson, Klindt-Jensen 1963)

 Z dość dużym prawdopodobieństwem można uznać południe półwyspu jako kolebkę stylu D. Poznać go możemy za pomocą sylwetek zwierzęcych o ciałach wygiętych niczym wstęgi, składających się z trzech lub więcej równoległych linii. Ich głowy kształtem przypominają niekiedy końskie o migdałowatych oczach. Pamiętać jednak należy, że różnorodność form była tak ogromna, że trudno scharakteryzować je w ogólnym opisie. Niemniej jednak najbardziej charakterystyczna dla tego stylu jest symetryczna kompozycja i wdzięcznie wygięte sylwetki zwierząt zaplatające się często w kształt ósemki. Styl D trwał i rozwijał się w Skandynawii stosunkowo długo. 

Rysunek ornamentu zdobiącego broszę z Othemars (Gotlandia) – styl E. (źródło Wilson, Klindt-Jensen 1963)

Detal broszy z Trondheim (Norwegia) – styl III. (źródło Salin 1904)

 Najbardziej wyrafinowanym wśród wymienionych wcześniej był styl E, który w wielkiej części obejmuje również styl III Salina. Pojawił się on i miał swoje korzenie w Gotlandii, wyspie, która przez cały okres wielkiej wędrówki ludów charakteryzowała się bogactwem oryginalnej sztuki. Styl ten wraz ze swoimi spiralnymi zwierzętami i abstrakcyjnym prowadzeniem linii stał się szybko popularny w całej Skandynawii. W stylu E podstawowe sylwetki zwierzęce są zniekształcone i ozdobione elementami przypominającymi listki. Cała kompozycja w żadnym stopniu nie zdradza już oznak naturalizmu. Śmiało można powiedzieć że jest to bardzo mocno stylizowana, esencja sztuki skandynawskiej. Najlepsze przykłady tego stylu ukazują bardzo wrażliwe spojrzenie artysty na kompozycje asymetryczną i abstrakcyjną dekoracyjność fantastycznych form. Styl ten przetrwał do epoki wikingów i miał ogromny wpływ na późniejszą jej sztukę zwłaszcza w Gotlandii.

Trzy style epok wcześniejszych C, D i E były właśnie tymi na których wyrosła sztuka epoki wikingów. W Skandynawii ze stylem E współistniał raczej krótkotrwały wariant zwany przez badaczy stylem F, który był inspirowany sztuką anglo-frankońską. Zwierzęta w tym stylu są przeważnie nieduże, krzepkie, anatomicznie jednolite i stosowane jako motyw do ozdobienia zwykle ograniczonych pól.

Poznanie powyższych stylów istotne jest ponieważ właśnie z nich rozwinęła się tzw. sztuka wikińska, z którą zapoznacie się już wkrótce 🙂

Literatura:

E. Roesdahl, Historia Wikingów, Gdańsk 1996

B. Salin, Die Altgermanishe Thierornamentik, Sztokholm 1904

D. M. Wilson, O. Klindt-Jensen, Viking Art, Ithaca 1966

b.

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s